Ahbarijiet mill-Awstralja

Ahbarijiet
mill-Awstralja

ma' Lawrence Dimech OAM J.P.
Dawn l-ahbarijiet jidhru wkoll fil-gurnal "l-orizzont", fil-pagna mill-Awstralja,
li tidher kull nhar ta' Tnejn.

Il-hoss ta’ qalb l-emigrant

F’dawn l-ahhar gimghat sirt naf b’CD mhux tas-soltu bl-isem ta’ “TILA” forsi wkoll CD ferm differenti minn dawk li nixtru jew nissellfu. Iktar minn CD dan huwa progett ta’ sinifikat ghax permezz tieghu naraw zewg Maltin eccezzjonali li jghixu f’nahat differenti tad-dinja jinghaqdu flimkien biex iwassluna hoss gdid li jien insejjhila l-hoss ta’qalb l-emigrant Malti.

Frans Baldacchino (il-Budaj) m’ghandux bzonn introduzzjoni minghndi ghax hu maghruf bizzejjed bhala ghannej ta’ kwalita’ jekk mhux l-aqwa ghannej li qatt kellha Malta. Izda meta l-lirika ta' dan il-genju titwahhal mal-kitarra ta Manwel Casha allura ma jistghax jonqos li r-rizultat ghandu jkun progett eccitanti.

Meta dan l-ahhar Frans u Manwel iltaqghu f’Malta, kellhom l-opportunita’ li jiehdu sehem flimkien f’serata li saret fil-Palazz tal-President fil-Belt Valletta nhar id-9 ta’ Dicembru 2003 fejn ghall-ewwel darba f’dan il-Palazz instemghet l-ghana tradizzjonali Malti.

Manwel intebah li jrid ikun b’xi mod parti mill-mod imqanqal u konvincenti li l-Budaj jinterpreta l-ghana tieghu. Meta zewg artisti ta’ din il-kwalita, u fuq il-kitarra Manwel hu wiehed mill-ahjar,

Manwel Casha

“Il-Budaj” ikanta fil-Palazz tal-President fil-belt Valletta nhar id-9 ta’ Dicembru 2003,
jidhru wkoll Sam Tanti, John Grima u Manwel Casha fuq il-kitarri.

jiltaqghu il-ftehim artistiku malajr jintlahaq.

Il-Budaj stenna lil Manwel jasal lura l-Awstralja. Minn Donvale, subborg hdejn Melbourne Manwel beda jahdemfuq medley ta’ arrangamenti li huma bbazati fuq l-ghana tradizzjonali Malti izda kif qalli Manwel li ghalkemm hu baqa’ lejali lejn il-prejjem motifs fuq il-kitarra u l-istruturra tal-kordi izda l-backbeat u t-tempo huma iktar moderni kif ukoll il-hoss ta’ strumenti elettronici.

Huwa qalli wkoll li Frans, mill-istudios tieghu f’Haz-Zabbar bil-lirika tieghu mzewwqa bhas-soltu b’cajt, kummenti socjali u anke tifhir lil Alla zamm ukoll it-tradizzjoni tal-melodija u l-espressjoni ta' l-ghana Malti izda wkoll deherimbaghad fix-xoghol tieghi, bhal xrara ta’ nar gdid.

Meta tisma’ din ic-CD tinduna wkoll kemm Frans Baldacchino huwa fidil lejn il-lingwa ta’ art twelidu fl-interpretazzjoni "Maltija" li tista’ tghid hija innu. Izda hija wkoll xoghol ta' Manwel li tispikka bhala melodija originali li

Frans Baldacchino

titlob l-attenzjoni u l-ezami taghna minn fost l-ohrajn fuq din ic-CD.

Frans u Manwel f’dan il-progett joffru ghadd ta’ idejat u tamiet li t-tnejn flimkien, b’sengha u dedikazzjoni ta’ zewg artisti pingew fuq “TILA”, l-isem li taw lil din ic-CD xoghol li qasam l-ibhra u s-smewwiet bejn Malta u l-Awstralja.

X’qed jigri f’Western Australia

F’din in-naha ta’ l-Awstralja ma tanx hemm Maltin emigranti. Fic-censiment ta’ 2001 fl-iStat ta’ WA kien hemm 1,003 li twieldu Malta u 444 ohra ta’ nisel Malti. Minhabba l-isolament taghhom jigifieri ghax huma boghod ferm minn Melbourne, Canberra u Sydney ihossuhom hafna drabi minsijin. Rari jmorru jarawhom l-irjus kbar li jigu minn Malta. Il-Kummissarji Gholjin li kellna f’Canberra wkoll kienu jsibuha difficli biex imorru minn Canberra ghal Perth ghal xi zjara.

Taht l-iskem ta’ Child Migration, bejn 1950 u 1955, Western Australia kien il-post fejn gew mibghuta, 354 minn total ta’ 361 tfal Maltin. Ma hemmx dubju ghalhekk li huma l-Maltin ta’ dan l-Istat qed jitolbu lill-Knisja Maltija u l-Gvern Malti u biex kif ghamlu Gvernijiet u knejjes ohra fl-Ingilterra, l-Irlanda, Kanada, l-Awstralja u ohrajn ifakkru dan l-episodju li ghalkemm f’hafna kazi kien ta’ success ghal ohrajn kien ta’ skandlu meta dawn it-tfal gew abbuzati sesswalment, psikologikament u fizikament f’istituti mmexxija minn Ghaqdiet Kattolici.

Il-Maltin ta’ Western Australia diga kellhom l-ewwel dizappuntament meta

Dr Ivan Fsadni

Jidhru il-kumitat tac-C-MOM ta' Western Australia quddiem il-monument

skond ma gie mgharraf fis-sena 2000 il-Gvern ta’ Western Australia ried jirregala fuq it-tapes xhieda hajja ta’ dak li gara fl-iskema tac-Child Migration. Ir-rapprezentant tal-Gvern Malti ta’ dak iz-zmien f’Canberra irrifjuta li jaccetthom ghax ghax qal li din kienet “politika sensittiva”.

Meta ftit xhur ilu l-Gvern ta’ Western Australia kixef ufficjalment monument fil-belt ta’ Fremantle biex ifakkar dan il-perjodu tac-Child Migration ghal darba ohra ma kien hemm prezenti l-ebda rapprezentant tal-Gvern Malti ghal din ic-cerimonja tant importanti fl-istorja ta’ l-emigrazzjoni Maltija. Il-Kummissarju Gholi Dr Ivan Fsadni ma setax jattendi u l-Konslu Onorarju Malti f’Western Australia kellu affarijiet ohra x’jaghmel f’dak il-jum.

Il-kumitat li gie organizzat bl-isem ta’ C-MOM taht ic-chairmanship tal-Professur David Plowman, li hu stess kien wiehed

mit-361 tfal li marru f’WA taht din l-iskema tac-Child Migration qed jaghmlu hafna pressjoni biex il-Gvern u l-Knisja Maltija jtemmu dan l-eposodju billi jaghmlu xi forma ta’ tifkira u apologija.

Izda waqt li l-Gvern Malti jidher li jista’ jasal, il-Knisja jew ahjar Mons Philip Calleja huwa tal-fehma li l-Knisja ta’ Malta ma ghamlet xejn hazin billi bghatet tfal f’istituti kattolici f’WA fejn dawn gew abbuzati u f’hafna drabi wzati bhal skjavi.

Membri tal-kumitat C-MOM qed ikun aggressivi ferm fl-artikli taghhom u sa heddu li anki jtellghu lill-Gvern Malti quddiem il-Qorti tal-Human Rights. Qed jakkuza wkoll kemm lil Gvern u Knisja li ma jriduhx jaccattaw il-verita u hedduhom ripetutament li jekk ma jaslux ic-C-MOM se jkollhom jaslu ghal protesti ohra iktar ta’ qawwa u mbarrazzanti.

Kummiedja socjali

Ghal darba ohra quddiem sala mimlija bhal balla fil-Wenworthville League Club ta’ Sydney NSW l-Ghaqda Teatrali “Ic-Cittadini” wrew li l-palk Malti ghadu ferm importanti mal-komunita’ Maltija ta’ NSW.

Din l-ewwel dehra taghhom ghas-sena 2005 ic-“Cittadini” ippreznetaw kummiedja socjali “In-Neputija tal-Kappillan” li tohodna lura fiz-zmenijiet imqallba tal-kwistjoni politico-religjuza f’Malta. Il-kittieb ta’ din il-kummiedja, Joe Gatt huwa attur u awtur maghruf hafna f’Malta. Minhabba cirkostanzi ovvji bbaza din il-kummidja fuq post fi Sqallija u mhux Malta.

Kien ukoll ta’ pjacir li l-qligh ta’ $A4,000 (wara l-ispejjez) minn din is-serata mar kollu lil Fr Chris Riley biex jitqassmu ghall-vittmi tas-tsunami fl-inhawi ta’ Bana Aceh.

Din ma kienet xejn kummiedja facli ghall-atturi tac-Cittadini izda ghalkemm dawn dejjem jahdmu taht hafna zvantaggi u diffikultajiet finalment dawk li attendew hargu ferhana u anke sodisfatti b’dak li raw.

L-atturi veterani bhal Greg Caruna fil-parti ta’Dun Benedit il-kappillan, Joe Borg bhala sagristan, Monica Ledger bhala n-neputija tal-kappillan u Doris Caruana bhala oht il-kappillan kienu fl-aqwa taghhom u rsistew hafna biex kollox imur sewwa.

Dejjem niehu gost nara li z-zghazagh atturi bhala Daniel DeMarco u Joe Mifsud qeghdin kull ma jmorru juru jitjiebu u jaghtu lil din l-ghaqda teatrali, futur ahjar. Izda bla dubju gejt impressjonat hafna bid-debut ta’ Sarah Borg, attrici ohra mwielda l-Awstralja li dehret li studjat sewwa l-parti taghha.

Sam Farrugia mar tajjeb f’din l-ewwel parti maggura li kellu waqt li Victor Mifsud bhala s-Sindku halla l-marka

Zewg xeni mill-kummiedja "In-neputija tal-kapillan".

tieghu. Julie Farrugia bhala l-Madre kienet tajba ukoll.

Greg Caruana li huwa l-President tac-Cittadini u pproduca wkoll din il-kummiedja socjali qalli li jixtieq sincerament jirringrazzja lill-awtur Mosti, Joe Gatt li f’din il-kummiedja hareg b’lezzjoni socjali qawwija kif ukoll lil kull min b’xi mod kien ta’ ghajnuna. Ferah ukoll li c-Cittadini irnexxilhom jaghtu $A4,000 ohra ghal karita’.

F’Malta, “In-Neputija tal-Kappillan” kienet dehret fuq SuperOne TV is-sena l-ohra. Minnha harget ukoll serje televizziva ohra, Dun Bedin.

Izda kif ghidna, il-Maltin ta’ NSW kull darba jaghtu appogg qawwi lic-Cittadini ghal kull ma jaghmlu. F’din is-serata kien hemm ukoll parti ghall-kantant Vince Bezzina. Is-serata tmexxiet minn Eddie Busuttil.

Ibaghtu l-kummenti taghkom fuq email ghand
lawdimech@optusnet.com.au