Jekk fl-Awstralja trid tkun taf dwar l-istorja ta' l-emigrazzjoni minn Malta jew xi statistici, l-ahjar li tmur tkellem lill-habibi Mark Caruana. Hekk ghamilt din il-gimgha u Mark kien gentili li wiegeb ghal ghadd ta' mistoqsijiet dwar il-Maltin fl-Awstralja.

Kemm kien l-ghadd totali ta' Maltin imwielda Malta skond ic-censimenti ta' 1981, 1991 u 2001?

 
Jidher car li f'perjodu ta' 20 sena (1981-2001), il-komunita Maltija fl-Awstralja naqset b'total ta' 10,000 ruh. Mis-snin tmenijijiet sallum, l-emigrazzjoni minn Malta ghall-Awstralja hadet rotta differenti u n-numru totali beda jonqos kull sena, minn eluf ghal mijiet, u f'dawn l-ahhar snin ghall-anqas minn mitt emigrant f'sena wahda. Illum, ghall-Awstralja mank jemigraw 60 Malti f'sena wahda.

Biex wiehed japprezza kif l-emigrazzjoni ghall-Awstralja llum saret haga tal-passat, jehtieg li wiehed jaghmel paragun ma' 50 sena ilu, u jgedded il-memorja ta' meta, per ezempju fis-sena 1954, telqu ghall-Awstralja aktar minn 10,000 emigrant minn Malta u Ghawdex. Dak kien zmien ta' emigrazzjoni tal-massa, jew emigrazzjoni bil-goff, fejn kull vapur li jsalpa mill-port ta' Malta kellu fuqu mhux anqas elf emigrant Malti, minn kull rahal jew belt ta' Malta u Ghawdex.

Skond ic-censiment 2001, f'liema Stati fl-Awstralja ghandek issib l-aktar Maltin?

L-iStat fejn hemm l-izjed Maltin imwielda Malta huwa fil-Victoria (22,450 Malta-born). Warajh jigi NSW (18,420), imbaghad Queensland (2,840), South Australia (1,800), Western Australia (1,800), ACT (320), Tasmania (90) u Northern Territory (60).
Statistika interessanti hija dik ta' Western Australia u Queensland. Filwaqt li fi Stati l-ohra, l-ghadd ta' Maltin naqas, f'dawn iz-zewg Stati l-ghadd ta' Maltin kiber. Dan hu risultat ta' movement ta' emigrazzjoni interna minn Stat ghall-iehor, l-aktar minn NSW u Victoria ghal WA u Qld, fejn f'WA u Q'ld hemm hajja irhas, djar orhos, xemx aktar u ambjent li jhajjar lil min ser jirtira.

Jekk wiehed jistudja sewwa din it-tabella, jifhem ahjar dak li rrid infisser.
 

 
Iz-zjieda ta' Maltin fi WA hija relattivament sostanzjali.

Mic-cifra totali ta' 46,980 persuna fl-Awstralja mwielda Malta, kemm minnhom huma rgiel u kemm nisa?

Irgiel kien hemm 24,390 u nisa 22,590. Jigifieri fis-sena 2001, ghal kull 100 mara Maltija fl-Awstralja, hemm 108 ragel.
 
L-eta medja tal-poplu Malti fl-Awstralja hija ta' 56 sena filwaqt li l-eta medja tal-poplu Awstraljan hija ta' 36 sena. Jidher car li l-komunita Maltija qeghda kull ma tmur tixjieh. Prova ta' dan hija l-istatistika li turi li 25% tal-Maltin fl-Awstralja ghandom 65 sena u fuqhom, filwaqt li 59% huma bejn l-etajiet ta' 45-64.

Kemm hu l-persentagg ta' Maltin bla xoghol ?

Ghal dawk li twieldu Malta u li huma 'l fuq minn 15-il sena, il-persentagg ta' Maltin qeghda hu ta' 6%. Dan hu anqas mill-persentagg ta' nies qeghda Awstraljani li huwa ta' 7%.

X'inhu x-xoghol li jahdmu fih il-Maltin fl-Awstralja?

Minn cifra ta' 19,470 Maltin li jahdmu, 34% fil-mija jahdmu xoghol li jitlob sengha (a skilled occupation), 26% li jitlob xi sengha (semi-skilled) u 26% fejn wiehed ma jehtieg ebda sengha (unskilled).

Maltin li ghadhom kwalifiki universitarji bhal lawrija (bachelor degree, post graduate degree) jew diploma (graduate diploma jew advanced diploma) huwa ta' 5%.

Kemm huma dawk il-Maltin li kisbu cittadinanza awstraljana ?

Ic-censiment 2001 wera li 75% ta' dawk li twieldu f'Malta kisbu cittadinanza awstraljana.

X'inhu t-twemmin tal-Maltin fl-Awstralja?

93% qalu li huma Kattolici, 0.9% Anglikani u 0.2% Pentekostali. Kien hemm 1.8% li ma wegbux din il-mistoqsija; 2.2% li qalu li ma jhaddnu ebda religjon u 2.3% li jhaddnu religjonijiet ohra.

Kemm kienu dawk il-Maltin li wiegbu li jitkellmu bil-Malti fid-dar?

59% qalu li d-dar jitkellmu bil-Malti. 38% qalu li jitkellmu bl-Ingliz u 0.9 jitkellmu bit-Taljan u 1% jitkellmu b'ilsien iehor li mhux il-Malti, Ingliz jew Taljan.

Kemm kienu dawk li qalu li bl-Ingliz jitkellmu ftit jew li ma jitkellmu xejn?

10% wiegbu li ma jitkellmux tajjeb bl-Ingliz jew ma jitkellmu xejn. Min-naha l-ohra, 88% qalu li jitkellmu Ingliz tajjeb.

L-ahhar mistoqsija hija dwar l-identita taghna. Bl-Ingliz, il-mistoqsija kienet: What is your ancestry?

87% qalu li jiddentifikaw bhala ta' nisel Malti, 3% bhala ta' nisel Ingliz; 2% bhala ta' nisel Malti u Ingliz u 8% ta' dixxendenza ohra li mhix Maltija jew Ingliza.

Nota: Il-persentaggi huma mqassra ghal figura jew tnejn, jigifieri jekk il-persentagg kien 7.2%, f'dan l-artiklu ktibtu bhala 7% biex ma ntaqqalx il-kitba b'hafna cifri dettaljati.

Nispera li dan it-taghrif jaghtu xi hjiel ta' l-ghadd ta' Maltin fl-Awstralja.

Nirringrazza sincerament lill-habibi Mark Caruana li ghadda wkoll dan it-taghrif lill-qarrejja ta' din il-pagna.

Il-Hamrunizi fl-Awstralja
  
 Ftit jiem ohra u gewwa il-Hamrun issir l-festa tal-padrun San Gejtanu. Jien twelidt ghad-dell tal-kapnari. Ma kienx hemm koppla dak iz-zmien. Ghalhekk dwar San Gejtanu nikteb b'herqa kbira. Izda tghiduli x'ghandu x'jaqsam dan ma' l-Awstralja? Iva hawn fejn halla l-karrkura x-xitan ukoll niccellebraw il-festa ta' Gejtu taghna kemm f'Melbourne kif ukoll f'Sydney. Il-Hamrunizi fil-fatt huma ferm organizzati ghax f'Sydney jew ahjar f'Marsden Park NSW ghandhom lil Hamrun Association of NSW bic-centru socjali taghhom.
 
Lura lejn Melbourne fejn il-festa ta' San Gejtanu dis-sena taghlaq 25 sena minn meta giet inwaqqfa. Kif qali habibi, Gejtu Deguara qatt ma' basru li meta l-mejjet huh Pawlu u martu Carmen, it-tifla ta' Toni l-Lafoy flimkien ma' Anthony Hili u s-surmast George Aquilina ddecidew li jiffurmaw l-ghaqda biex jiccellebraw il-festa ta' San Gejtanu kienet se tikber u issir wahda mill-aqwa festi tradizzjonali Maltin barra x-xtut ta' Malta.
 
Il-Hamrunizi ta' Melbourne ma jaghmlux l-affarijiet b'nofs lehja. Is-sena l-ohra kellhom mistiedna ghal brijju tal-ballu tal-festa lil Mark Tonna u Debbie Xerri waqt li dis-sena se jgibu lill-banda Maltija The Maltese Queen of Victories Band minn South Australia u l-kantant Joe Galea minn NSW.
 
Il-festa ta' Melbourne tigi organizzata fil-granet tat-8, 9 u l-10 ta' Awissu bil-festi ta' gewwa jsiru fil-knisja ta' Santa Teresa f'Essendon. Is-sibt isir il-ballu fil-Mirage Reception & Convention Centre f'Somerton fejn jkun hemm madwar 600 mistiedna. Il-Hadd imbad isir il-quddiesa u l-purcissjoni li tohrog ukoll fi Triq Florence sal-bitha ta' l-iskola. Fil-Hall ta' l-iskola mbad ikun hemm kuncert muzikali. Sintendi ma tkunx festa Maltija jekk ma jkunx hemm il-baned Maltin u l-ikel tradizzjonali.