Ersqu hbieb halli tisimghu
Storja vera, fil-maghluq;
Fejn il-hati tintemm hajtu
Imdendel, b'gismu mitluq.

Sew widnejkhom, nixtieq tifthu
Biex f'mohhkom ma' taghmlux hsara;
Kurzità darba jien kelli
Li' l-forka, immur nara.

Dan ic-cans darba jien kelli
Li' l-forka ‘mmur inzur,
Ghamilt kuragg lili' nifsi
Biex il-forka nara ‘mmur.

Kont qieghed nahdem xi kotba
Lestejt kollox u mort bil-kwiet;
Sa' ma wasalt , hdejn il-forka
Kemm ghaddewli, hsibijiet.

Ghalkemm xewqti ridt naqtaghha
Fuqha ghamilt, l-indikazzjoni,
Li sa nghid wettaqtu kollu
Ghalkemm dejjem, b'kumbinazzjoni.

W'issa la' taghjtkom il-bidu
Oqoghdu daqsxejn attenti;
Ha' nghidilkom, x'rajt b'ghajnejja
Fost biza’, w'hafna turmenti.

Kienet gurnata sabiha
Sitta t'April, kien ix-xahar;
Fettilli nitlaq mill-kcina
Dan ftit qabel nofs inhar.

Kien il-waqt, li naqta' xewqti
X'kont il-forka qatt ma' rajt;
Kif dhalt gewwa l-bard qabadni
Lili ‘nnifsi, mpressjonajt.

Ghajnejja tfajt, fuq il-forka
Ghid' ta' xejn hawn titlob l-ghajjut;
Bir-reqqa kollox bdejt nosserva
Ghidt, ara l-bniedem biex imut.

Ha' nibda’, niddiskrivijha
Ghax kont bhala, qatt ma' rajt;
Emmnuni, li kif dhalt gewwa
Ta' l-ghageb, hassejtni nblaght.

X'hin tal-forka, tlajt it-tarag
Sabiex lilha sew inzur;
Hekk kif rajt, il-liver hdejja
Bdejt insir, minn kull kulur.

Gietni xewqa, b’idi ‘mmissu
Mill-ewwel lill xewqti qtajt;
Missejtu xi ftit caqlaqtu
Maz-zaqzieqa, tieghu kemm bzajt.

Fuq fin-nofs, ghandha imdendel
Katina hoxna mhux hazin;
Kull wiehed li daq il-forka
Tista’ tghid li hu miskin.

Hassejt lil, qalbi tinafas
B'dak kollu li rajt hemm gew;
Min jaf dawk li daqu l-forka
Qabel ghalquhom, kemm sofrew.

Minn wara dik l-esperjenza
F'kamra ohra, ergajt dhalt;
Rajt kull access, li jintuza
Hsieb kurjuz, f'mohhi dahhalt.

Ghax il-kurzità ghelbitni
Ftaht armarju, w'xejn ma qistha;
Ingassa bid-demm imcapsa
U f'ghonqi lilha ‘lbistha.

L-ingassa issikkajt naqra
Il-ftit li xejn li mhux iz-zejjed;
Waqaf nifsi, kont sa nifga
Kwazi ghaddejtni, digà mejjet.

Inzajtha minn ghonqi nghaggel
Hsibtni mejjet digà lest;
Qbadt maskra, li juza l-bojja
Go rasi lilha, ilbest.

Rajt cinturin, f'qaddi lbistu
Ghax hekk xtaqt u ma' qist xejn;
Ghandu zewg cineq fuq wara
Biex maghhom, jorbtu l-idejn.

Kull ma jintuza, bqajt nipprova
Biex nilbishom, bdew jghannuni;
Ersaqt fejn, jiffagwllawhom
Biex bhalhom, maghha jorbtuni.

Rabtuli jdejha - u saqajha
Sallbuni, f'erbgha bicciet;
Galthom jaqbdu, l-frosta fidhom
Biex nipprova id-daqqiet.

Fuq dari qlajt daqqa wahda
Biex nara, x'ihnu l-effett;
Tremend, l-ugigh li hassejt f'dahri
Qishom qattghuni, b'xi stallett.

Daqq ohra ma' flahtx ghaliha
Stordejt bqaght diehel fil-bibien;
Imma qabel, hrigt il-barra
Mort biex nerfa’ il-pizien.

Li jintuza bqajt nipprova
Dan dejjem, bil-volontà;
Biss bil-galbu u prudenti
Im'hi tiehdok, bis-serjetà.

Tal-forka, nzilt it-tarag
Hawnhekk, jigi isfel nett;
Fejn hemm kaxxa, twila w'sewda
Din, tahbat il-katalett.

Xtaqt lill, dan ukoll nipprova
Ghall ftit, hin ghamilt go'fih;
Bdejt nahseb , li f'qabar qieghed
Fejn qatt ma’ jispicca l-qiegh.

Sibt bandiera ir-rumblata
Li' kienet kbira mhux hazin;
Din tintuza, bhala luttu
Ghal dawk li jghidu mghalqin.

Qbadt indur ma' l-ahhar kamra
Biex nara, sew fejn qeghdin;
L-ismijiet, ta' dawk l-imsejkna
Li ' hemmhekk, gew meqrudin.

Mel' issa sa nibda’ storja
Kemm kemm, zghira differenti;
Ha' nghidilkom, dawn min kienu
Oqoghdu, daqsxejn attenti.

L-ewwel wiehed kien Guzeppi
Grech kunjomu, minn Naxxar;
Akkuzat, li lil huh qatel
F'Malta qanqal, gha mill-kbar.

Sabiex tajjeb nispjegalkhom
Trid tiehu, bilfors fit-tul;
Salvu Grech min huh Guzeppi
L'ghajta harget, gie maqtul.

Hamsa t'April, elf tmien mija
Is-sena, hamsa w'ghoxrin,
Sar delitt, ta' liema bhalu
Li kien kexkex lill Maltin.

Nhar it-tmintax minn ta ' Mejju
Lill Guzeppi kellhom jghalquh;
Jien innocenti, jien mhux hati
Dall-kliem stqarr, fuq l-ghaziz huh.

F’rokna ta' l-isptar centrali
Kien jinsab, ragel vagabond;
Lill qassis, tobba w'servjenti
Qalhom lil Salvu jien qtilt kont.

Mort nara, lil huh jitghallaq
Smajtu jghid li ma' kienx hati;
Hafer lil min lil huh qatel
Rajtu mdendel, rajtu jbghati.

Din l-istorja wasal tmiema
Li kienet kollha turmenti;
Fuq Salvu li kien il vittma
U Guzeppi l-innocenti.

Pawlu Laus, Giovann Fedele
Kbira kellhom hbiberija;
X'jahseb Laus, jahsbu Fedele
Dan, stint tal-psikologija.

Grezzja Grech tfajla sabiha
Go toroq, hziena pogguta;
Lil Laus u l'Fedele thobbhom
Ghalkemm kienet , prostituta.

B'ix-xoghol, tal-prostituzjoni
Tghajjex lilha, w'lilhom ukoll;
Grezzja jisimha, Grech kunjoma
Maghrufa, bhala : Zol-In-Zol.

Tlettax, t'April, mix-xahar kellna
Elf tmien mija, tnejn u tletin;
"Zol-In-Zol" hawn giet, maqtula
Minn dawk, li suppost mahbubin.

Xahar wara, ghaxra minn Mejju
Guri, t-tnejn, bdew ghaddejjin;
Tal-kaz l-ghamlu, nstabu hatja
U kellhom jigu, imdendlin.

B'mus tal-lehja, rasha qatawlha
Harbu jigru, ghal' ghonq it-triq
Tal-guri, u l-qtil hemm dati
Mhux maghrufa , dawk ta' tghalliq.

X'qalet , il-persekuzzjoni
Lil Malta mghamlitx unur;
Talli kienet prostituta
Li gralha xerqilha zgur.

Ma kienx ta’ min, jithassarha
It-tort taghha, dak li gralha;
Il-hatja ghandhom, jiddendlu
Mal-ligi, hadd ma jixxala.

Hawn ergaghna, fl-istess annu
Is-sena, wiehed u hamsin;
L-erbgha l-gurnata, ix-xahar Lulju
Mid-data, tlieta u ghoxrin.

Baldacchino, "l-Furficetta"
Maria, propja jisimha;
Maqtula, go bir mitfugha
B'dirghjjha nieqsa minn gisimha.

Hamet Mabruk imwieled f'Susa
Go' Malta ha l-maghmudija;
Maghruf , b'Pawlu Azzopardi
Li kien gej, minn art Arbija.

Fis-sebgha w'ghoxrin , t'Awissu
Ghall-guri, l-Pawlu resquh;
Akkuzat bi qtil makabru
Hawn, lilu hati sabuh.

B'dsatax, il-daqqa ta' sikkina
Li tal-mewt, gabu l-gravità;
Id-diviza, bl’attenzjoni
Li Pawlu ghadu taht l-età.

Izda hawn , il-prim imhallef
Injorah, lill avukat;
Ezegwita, is-sentenza
Mahfra, m’ghndux l-akkuzat.

Hekk dan Pawlu Azzopardi
Gie mghallaq, skond is-sentenza;
Qabel tela’ , fuq il-forka
Regghat intalbet, il-klemenza.

Widnejn torox, li ma' thawx kazha
Mohhom aktar, kien fuq l-akkuza;
Il-kaz kien , krudil makabru
Ghalhekk, m’ghandu l'ebda skuza.

Iss' isimghu, din il-grajja
Listess grat go Malta, taghna;
Fl-ewwel ta' Frar zmien Valentino
Dan kien gara, gol-Floriana.

Certu Wenzu Demartino
Gol-Floriana, kellu d'dar;
"Peppu ta' Tuttu, l-qaddej tieghu
Li kien, jghozzu, b'habib mill kbar.

Darba mieghu, fetah qalbu
Ghax kien, jghoddu b'generuz;
Qallu kemm ghandu gojjelli
U' fid-dar kemm, ghandu flus.

Peppi, l-Wenzu kien ihobbu
Imma xorta kien tradieh;
Id-dejn rikbu, ghax jilghabhom
Hawn halla x'xitan jaghmieh.

Peppu kellu hbieberijja
Ma "Zeppi l-Karkar" mill vicin;
Biex jghinhom, fil-hsieb qarrieqi
Marru, ghal "Ganni l-Gigien".

Dak li hasbu, wettquh kollu
Ftehmu, marru ma' tilfux hin;
Serqu l-flus, u il-gojjelli
Qabel, biss qatlu, l'Katarin.

Il-Gigien, ha il-proklama
Ghax hazin, daqs it-tenewt;
Ta' Tuttu, u siehbu l-Karkar
Kulma hadu, biss il-mewt.

Mal-proklama, il-flus gawda
L-offra l-gvern, u l-misruqin,
Lill Peppu, kixfu it-tifel
Li ra' kollox, dak il-hin.

Fit-tnejn u ghoxrin, ta' Dicembru
Elf tmien mija , tnejn u sittin;
Ta' Karkar, u Zeppu t-Tuttu
Gew imdendla, go' Kordin.

Lit-tifel tefghuh f'kantina
Bicca xoghol, aghmlu bl-ghaddoc;
Ghamlu gest, ta' delinkwenti
Imma, dnub ma' jorqodx.

Fl-erbgha w'ghoxrin, minn t'Awissu
Elf tmien mija u sebghin;
Karmnu l-Midneb, daq il-forka
Hawn min jghid, hadha ta' xejn.

L-iskrittura ta' l-akkuza
Hi' ukoll xi ftit dubjuza;
Imma l-midneb, gie mghallaq
Kif u skont, l-att ta' l-akkuza

Akkuzat fuq, Mikiel Schembri
Li qatlu, ghaliex kien spjun;
Waqt il-qtil, issemma’ l-Midneb
Dan il-laqam kien, kagun.

Mikiel mejjet taht it-tiben
Tas-sejba kagun l-irwejjah;
Indunaw bih, zewg hassada
B'hekk sid, l-ghalqa gie imsejjah.

Karmnu l-Midneb bniedem jasal
Kien xi ftit, qalbu hazina;
Hdejn il-mejjet sabu l'pipa
Bicca minn qmis, u sikkina.

Is-sikkina, instabet f'mohhu
Mill-kumplament, kienet miksura;
Il-mejjet kwazi, immermer
Ma' kienx jingharaf, mill figura.

Kull min hu intelligenti
Jithasseb minghajr ma jrid;
Guri mill bidu sa' l-ahhar
Li fih, zvolga kull tahwid.

Ghal kemm Karmnu instab hati
Tnissel dubju li mhux veru;
"il-kaz stramb" ghadu jissejjah
Fih jidher li hemm, misteru.

Darba fit-Torri ta' Zuta
Gherja f'had-Dingli, fuq l-gholjiet;
Jghammru fih, "Anna" u "Toni"
Gie mibdul, f’razzett , ghall kwiet.

Tmienja ta' Frar, elf u tmien mija
Mis-sena, tnejn u disghin;
"Anna" w'zewgha ghall kwiet jghammru
Boghod mill-ilsna, u l-ghajnejn.

Boghod mill-ghajn, anke mill-ilsna
Xewqithom kienet li kieku;
"Toni" kien ta' ghalih wahdu
Imlaqqam, b'Toni ta' Tkieku.

Fuqu ghamlu, l-attenzjoni
Ta' Malta l-aqwa briganti;
Kienu l-aqwa, delinkwenti
Fost kollox, ftit injoranti.

Min isejhilhom briganti
Ma ' jkun jibdel, l-ebda t-ton;
Dawn kienu, "t-Tullier" u "n-Nusa "
II "Mannaggja" u " Gianon "

Ghamlu pjan sabiex lil Toni
Ta' kif ghandhom jisirquh;
Il-pjan twettaq, serqu l-flus
Fuq kollox , anke qatluh.

Imma x-xitan, deffes dembu
Lill dawn, l-erbgha x'fatta ghama;
"il-Mannaggja" kien inqabad
Biex jinheles, ha l-proklama.

"It-Tullier" "Gianon" u "n-Nusa"
Mil-"Manna]]ja" mikxufin;
Sena wara ghaddew guri
Id- dikjarati li hatjin.

"It-Tullier "Gianon" u "n-Nusa"
Ghall mewt giethom, is-sentenza;
L-avukati ta' tnejn minnhom
Harguhom fuq xi n-noccenza.

Dawn kienu, "Tullier" u "n-Nusa"
Li taghhom, feccet it-tama;
Dan bil-patt, u l-kundizzjoni
Jixhdu, f'guri, ghall proklama.

Il-"Gianon" biss li ha l-forka
It-tlieta l-ohra helsuha;
Il-"Gianon" b'dan sar jaf wara
Li shabu lilu, qelbuha.

Imma b'dak li sar jaf wara
Ghall "Gianon" dan ma' jiswiex;
Ghax l-ghada il lazz libsulu
U il-mewt ma' helishiex.

Dan guri baqa’, jissemma
Ghal hafna, u hafna snin;
Dottor Mizzi Prim Ministru
Fid-dsatax, sebgha w'ghoxrin.

Gerald Strickland segretarju
Li kien jorbot, u iholl;
Meta Mizzi, b'dal-kaz semma’
"Strickland" tilef il-kontroll.

Dan kien guri, ta' misthija
F'elf tmien mija, erbgha w'disghin;
Il-vittma, certu "Bonanno"
Zmien kellu ezatt sebghin.

"Bonanno" miet ix-xatt merraq
B'Ruzar il-Lajs l-akkuzat;
Il-gagbini, kienu tlieta
Fejn gidbu, gideb sfrenat.

Il- "Hatar " u il-" Mannaggja"
Maghhom, kellhom lil "Pacik" ;
Kienu ghodda, tal-gustizzja
Il-bocca jressqu mal-lik.

Ghax kapaci jibnu storja
Jghazlu l-vittma min sa jkun;
B'li jwettqu, miskin min jehel
Dawn jitwemnu, bir-ragun.

Tal-gustizja, tlett gagbini
Darba, il-maskra nkixfitilhom;
Il-ligi, jghidu tiggebed
Ghalhekk reghgat, hafritilhom.

"San Frangisk" laqam ta' Wenzu
Mal-Lajs l-aktar li kien, fdat;
Mil-pacik,- hatar - mannaggja
Jixhed falz, minnhom sfurzat.

Ghall dil-farsa, baxxa rasu
Minnhom bicca kbira, kellu;
Il-ftehim ghamluh, fid-depot
Fil-bitha ma' genb rixtellu.

Tal-komplott, il-Lajs sar hati
M'nejn jghaddi ma' kellux triq;
L-imhallef, qata s-sentenza
Ruzar il-Lajs, ghat-tghallieq.

Zeppi Vella, t' 20 sena
Iz-zina qatt mar-rifjuta;
Kien zghazugh, kemm xejn marradi
Fl-R.M.A dahal, rekluta.

Sebgha piedi u nofs, tul kellu
Persuna sahha u piz;
Kien go sptar, hareg mar jixrob
F' glieda qatel, bahri Ingliz.

Gorg Goodwin, l-Ingliz kien jismu
Ta' Tereza kien habib;
Zeppi kien jizvoga maghha
Tieghu kienet, l-aktar qrib.

Tereza il-prostituta
Bhal Zol-In-Zol u l-furficetta;
Dawn kellhom hafna klijenti
Hobzhom kien, minn Strada Stretta.

Tereza mlaqma l-Imtajra
Ma' sieheb Goodwin, qeghda gewwa;
Gorg Goodwin, u Zeppi Vella
It-tnejn barra jistennewha.

Sieheb Gorg, issa kien lesta
Qabel hareg, il-glas newwel;
Siegha Gorg, u siegha Zeppi
Ghamlu sforz biex jidhlu l-ewwel.

Hawn Zeppi, li kien fis-sakra
Lil Goodwin, ma' prenda xejn;
Gorg Goodwin, sejjah lil siehbu
U ma' Zeppi gew fl-idejn.

Zeppi pront silett sikkina
Ghax li jigieldu, jafu, jidhru;
Zeppi bl-ghaddoc beda jxejjer
U lil Gorg, laqtu go' sidru.

Gorg, kien ta' tmintax il-sena
Zeppi kellu ma' l-ghoxrin;
Spicca l-gmiel, sahha u zina
Taz-zaghzagh, dak kien destin.

Guri ghal mewt, ha sentenza
Zeppi f'gholoq bl-inoccenza;
Il-prim gurat ghamel bhalu
Ghal Zeppi talab klemenza.

Il-gvernatur, ma' tahx mahfra
Ghalxejn ghamlulu petizjoni;
Ghax il-bahri Ingliz bhalu
Ried jaghti, l'Malta l-ezzjoni.

Fdal-waqt ghamlu forka gdida
Zeppi mbikkem tela’ fuqha;
Hu kellu jkun, l-ewwel Malti
Illi l'din il-forka jduqha.

Issa, hawn kaz differenti
Lilu mhux ta' min jinjora;
Kull min hu , midhla tal-knejjes
Bilfors, sema’ b'Ninu Xkora.

Ghall xi whud dan Ninu Xkora
Kien kiefer, u xejn ma' jqies;
Imma mbaghad, lil Ninu bidlu
Minn monstru, f’martri qaddis.

Fuq kollox, dina l-istorja
F’imhuh kemm ghamlet ostakli;
Jghidu Ninu, haj indifen
W'beda jaqla’, il-mirakli.

Huma hafna dawk li qalu
Li lejh, ghandhom ammirazzjoni;
Fejn Ninu, mill mard fejjaqhom
Lejh kibret, il-vokazzjoni.

Hawn dahal it-tentazzjoni
Ta' qilla u l-aktar xrar,
"Xkora" qatel lill Zubbatu
Tieghu kien, ghadu mill kbar.

Zubbatu, tradixxa l-Xkora
X'ried lil bintu, johodilu;
Xkora, nkorla meta nduna
Fuq l-ghamillu pattijielu.

Xkora, wissa lill Zubbatu
Qallu lilek, jien intemmek;
La ma tridx terhi lil binti
Ghad nahsel, idejja b'demmek.

Zubbatu ma' tghax, kaz kliemu
Halef lil bintu, johodilu;
Xkora wettaq, dak li wissa
Lil hajtu, hesrem temmilu.

Jien ghamilt, din ir-ricerka
Biex insib, il-kazijiet;
Mhux fuq kollha, irnexxieli
Hemm fejn sibt, biss ismijiet.

Ghamilt dak li hu possibli
Fost, tahbit, u hsibijiet;
Hemm fejn sibt, xi kaz bla data
Kunjom, laqam u kazijiet.

Pawlu Galea, Pirotta Gio
Ta' Bankoz, u t 'Tunezin;
Sitta ta' Mejju, elf tmien mija
Sitta w 'sebghin, gew imghallqin.

Is-sincier, Zeppi Azzopardi
Mal-gustizzja, dellu tqil;
Tmienja w ' sebghin, ta' l-istess sena
Mid-data, ghaxra t’April.

It-Taljan, d'Urso Guzeppi
F' Ottubru, data tletin;
Fis-seklu, elf u tmien mija
Is-sena kienet, tmenin.

Is-suldat Guzeppi Vella
Malta, bhalu ma' tarax;
Dan ukoll kellu jiddendel
Tlieta w ' disghin, seklu tmintax.

Ganni Borg, imlaqqam "Paddy"
F'Jannar wiehed u ghoxrin;
Fl'annu elf u disgha mija
Hawn sejjahlu, id-destin.

It-Tork, Hagi Ali Ias
Fis-seklu, sena sbatax;
Erbgha w' ghoxrin, mix-xahar kellna
Liema xahar, ma jindigax.

Taz-Ziemel, Guzepp Tabone
Fl-istess xahar, tlieta w'ghoxrin;
Sitta u ghoxrin, April kellna
Dan kaz mil l-imsemmijin.

Ta' l-erwieh, Nazju Abela
Data l-ewwel minn ta' Frar;
Jinghad li bizball gie mghallaq
Kien mizmum, b'ragel mill kbar.

Ta' Kazwina : Pace Guzeppi
Fl-istess xahar, m'hemmx sena u data;
Ma tanx kien hemm differenza
B'kollox sbatax il-gurnata.

Tlieta u ghoxrin, minn Dicembru
Tal-Buskett, Pawlu Mifsud;
Fl-annu elf u disgha mija
Dan imdendel kellu jmut.

Borg Pisani, ismu Karmenu
Dan tal-forka ukoll membru;
Tnejn u erbghin, kienet is-sena
Tmienja u ghoxrin, ta' Novembru.

Karmnu Zammit, u huh Guzeppi
Dawna mghallqa gew it-tnejn;
Hamsa ta' Lulju, elf disgha mija
Is-sena tlieta u erbghin.

Hekk kelli, niddiskrevijhom
Lill dawn l-imsejkna hmistax;
Tlabt taghrif minn go arkivju
Imma ngibhom ma' nistax.

Rajt u qrajt dawna min kienu
Dawn kollha, tnehhew b'dil-piena;
Mur ghidilhom, mur sabbarhom
Li fuqhom, qed nghanni jiena.

Biss nghidilkom kelma wahda
Li din lilkhom, tiswa vandagg;
Min behsiebu, jaghmel bhali
Veru jrid jghamel kuragg.

Emnu dan li qed nghidilkhom
Kliem bil-fatti, gideb xejn;
Jekk ikolli nerga nzurha
Zgur li nahsiba, darbtejn.

Urejtkom li din hi kiefra
Ghalhekk forka, b'isimha maghha;
Jien inhossha, mbarazzanti
Ghal min xewqtu jrid jaqtahha.

Min jiprova lili jgiddeb
Ta' dan provi ngiblu, jiena;
Ninfurmag illi, il-forka
Bicca ghodda, minghajr hniena.

Ahsbu ftit, f'din it-twissijja
Mohhkom tmorrux taljenaw;
Jekk ta' dan ghandkhom xi dubju
Morru hemm, u ipruvaw.

Ovjament din, it-twissijja
Ghamiltha jiena, personali;
Qeghda, ghal kull individwu
Tista’ tkun, ingenerali.

Dan ir-rakkont, jien sa naghlaq
Ghax kull bidu, ghandu tmiem;
U lil dawk li, hadu l-forka
Inroddilhom, paci u sliem.

              [ Tmiem ]