Fredu Abela "l-Bamboccu"
1944-2003

 kitba ta' Joe Julian Farrugia
TORCA - Il-Hadd, 4 ta' Jannar 2004

Il-laqam ta’ Bamboccu huwa marbut ma’ l-ghana. Fredu Abela li kellu dan il-laqam ghamel isem ghalih fil-ghana, kellu karriera twila ta’ kull tip ta’ ghana u makkjetti, u sar leggenda ta’ dan il-folklor tradizzjonali wara mewtu.

Fredu Abela twieled nhar id-19 ta’ April 1944 f’Haz-Zabbar. Huwa kien it-tmien wild minn tlettax ta’ Manwel, suldat, u Salvina mwielda Darmanin.

Wara li attenda l-iskola ta’ Haz-Zabbar, Fredu kien dahal kunduttur ma’ tal-linja fuq il-venda ta’ Haz-Zabbar. Ghamel xi erba’ snin kunduttur u parti minn dak iz-zmien kien ghaddieh ma’ huh Anglu li kien xufier. Fil-venda kien hemm wiehed Ganni d-despatcher li minhabba li Fredu dejjem kien daqsxejn qawwi, kien qalaghielu Bamboccu, laqam li baqa’ mieghu sa l-ahhar.

Il-karriera ta’ l-ghana bdiet meta kellu xi hmistax-il sena jew inqas. Iz-ziju tieghu, Salvu Darmanin ir-Rugel, kien ghannej prim u kien jiehdu mieghu kull fejn imur jghanni. Darba dan Salvu kien qieghed jixtri kitarra u wara li kkurdaha, Fredu qallu biex jghanni wahda. Salvu qallu, “Nghanni ma’ min?” Fredu wiegbu, “Nghanni mieghek jien!” Ghannew flimkien u z-ziju nduna kemm Fredu kien iqabbel tajjeb. Inkoraggih u dik kienet il-bidu ta’ karriera twila. Anke ma’ shabu tal-linja kien jghanni sakemm ikun imisshom il-vjagg.

Fredu kien beda anke jakkumpanja fuq il-kitarra u kompla jiffrekwenta l-hwienet ma’ zijuh, biex kull meta kien ikun hemm cans, jghanni hu wkoll. Kien jghanni l-aktar spirtu pront u beda jindara fil-hwienet ta’ l-ghana. Kien jghaddi sieghat twal jghanni. Arah jinzel f’xis-sigha ta’ wara nofsinhar ghand Karmni ta’ Wistin fil-Marsa jghanni. F’xis-sitta jigu l-ghannejja stabbiliti fosthom zijuh Salvu u jghanni maghhom ukoll. Wara, ghal xid-disgha kienu jmorru ghand Lucy tal-Belt il-Gdida jkomplu l-ghana sat-tard.

Kienu jzuru hwienet ohrajn jghannu fosthom ghand ta’ Haqpina l-misrah ta’ Haz-Zabbar, ghand il-Geremexx il-Marsa, Ta’ Coqq fejn illum hemm il-Malta Shipbuilding, ghand Gamri ta’ Xafrin hdejn il-cold store u ghand Pawlu tal-Pitrolju hdejn il-Fossa l-Belt.

Fredu beda jsir aktar popolari fil-ghana. Beda jghanni regolari fil-hwienet u fix- xalati ta’ l-ghannejja li kienu f’Hadd in-Nies f’Haz-Zabbar, San Girgor f’Marsaxlokk, l-Imnarja fil-Buskett, Lapsi fix-Xghajra u l-Vitorja fil-Mellieha. Huwa beda jmur jghanni r-Rediffusion u l-ewwel darba kien ghanna ma’ zijuh Salvu Darmanin, Pawlu Degabriele l-Bies u Zeppi Buttigieg in-Nice.

Il-mewt ta’ zijuh Salvu, il-bniedem li qabbdu l-karriera, kien hassha wisq…
 

 
Wara li spicca minn kunduttur, Fredu dahal fin-navy u kien stazzjonat f’Sant Anglu. Dam tlettax-il sena, serva fuq diversi vapuri navali u dar hafna pajjizi.

Matul iz-zmien tieghu fin-navy, Fredu hareg l-ewwel diska tieghu, il-makkjetta Taxi Mary, li bidlet ghal kollox l-ghamla ta’ l-ghana u kif iharsu n-nies lejn l-ghannejja. Din bdiet billi Fredu kien jigbor lil shabu f’Sant Anglu u joqghod iqabblilhom. Kien hemm Gorg Azzopardi l-Makk li kien joqghod isemmilu l-postijiet madwar Malta u Fredu jqabbillu maghhom, dejjem bit-tama li jsib xi tfajla ahjar. Fredu gietu l-idea li din jiktbuha biex johorguha diska. Gorg u Fredu rrekordjaw Taxi Mary ghand Damato tal-Belt, intlaqghet hafna u bieghet madwar 10,000 kopja f’Malta minbarra 20,000 fl-Awstralja. F’xi partijiet mill-Italja kienet popolari wkoll u nbieghet mhux hazin.
 

Din id-diska tant kienet irnexxiet li Fredu gie mistieden ghall-ewwel darba fl-Awstralja. Huwa hareg makkjetti ohrajn bhal World Cup u It-Tliet Ghazzenin.

Meta ghalaq 25 sena, fid-19 ta’ April 1969, Fredu kien izzewweg lil Annie mwielda Briffa minn Haz-Zabbar. It-tieg kienet ghamlitulu Karmni ta’ Wistin. Fredu u Annie kellhom tliet subien, Frans u Silvio li huma tewmin, u Manwel. Ta’ min jghid li wliedu kollha kellhom ghannejja maghrufa bhala parrini, Frans kellu lill-Budaj, Leli l-Lovegirls kien parrinu ta’ Silvio, filwaqt li Manwel kellu lil Zaren ta’ Vestru. Minkejja dan hadd minn uliedu ma hareg jghanni u l-uniku ghannej qarib ta’ Fredu baqa’ biss huh Renald.

Wara n-navy, Fredu kien beda fuq ix-xoghol tal-gebel. Kellu l-lavranti mieghu u darba ghal ftit ma rax il-mewt fuq ix-xoghol. Kien qieghed isaqqaf post bit-travi u l-bricks fil-Fgura u kif mar jissikka l-gakk, intradam kollox fuqu. Qam wahdu mill-irdim u ghadda kollox b’wicc il-gid.

Meta refa’ mill-gebel, Fredu kien fetah hanut f’Wied il-Ghajn bl-isem ta’ Bamboccu Station. Hemmhekk kienu jingabru l-ghannejja kull nhar ta’ Hadd filghodu jew il-Gimgha filghaxija.

Barra minn hekk, Fredu kien ikun mistieden f’hafna ljieli Maltin u anke Ghawdxin. Kien mar jghanni wkoll fil-Kantina, hanut tal-Maltin f’Londra, fil-Kanada, fl-Amerika u anke fl-Awstralja, mhux biss fi zmien it-Taxi Mary.

Meta kellu jaghlaq il-hanut minhabba sahhtu, xtaq izomm xi mkien fejn ikun jista’ jilqa’ l-ghannejja emigrati meta jigu f’Malta. Ghalhekk kien ha l-bar tal-kazin tal-futbol tal-Fgura li kien sar ic-centru ta’ l-ghannejja u d-dilettanti.

Fredu kellu karattru jaghmel minn kollox biex jghinek. Arah johrog anke minn triqtu biex jaqdi lil dak li jkun. Kien jiftakar hafna dwar l-ghana ta’ l-imghoddi u kif issemmilu xi ghannejja tal-passat, jimmemorizzalek ghanjiet li kienu jghannu minkejja li jkunu ghaddew snin twal. Huwa kien ragel ferriehi u jhobb izomm burdata tajba madwaru.

Darba kien qieghed isuq u dam ma nduna b’karozza ohra quddiemu. Kif intebah ha brejk kbir u waqaf ezatt ezatt kemm ma messx il-vettura l-ohra, kemm tghaddi karta bejn iz-zewg karozzi. Is-sewwieq l-iehor hareg imberghen jghajjat, “Int hekk taghmel? Ghal ftit ma kissirtnix! Ara kif waqaft ezatt!” Fredu baqa’ kalm bil-qeghda u wiegbu, “Issa mbilli qieghed tghajjat! Taf taghmilha kif ghamiltha jien?”

L-akbar passatempi li kellu kien it-tisjir. Kien isajjar ghal shabu fin-navy u anke meta kellu l-hanut. Barra minn hekk, kellu forn fl-ghelieqi tal-familja f’San Anard u kien jiltaqa’ mal-hbieb isajru, jieklu u jghannu. Id-dar kien isajjar ukoll u favoriti kienu l-qarnit bil-bebbux, il-fenek u l-laham taz-ziemel.

Minbarra l-ghana, Fredu kien ihobb il-country u l-favorit tieghu kien Kenny Rogers. Vuci tajba kien jaghrafha u kien jammira hafna lil Whitney Houston. Meta jisma’ diska taghha, kien isikket lil kulhadd biex joqghod jismaghha. Fil-futbol kien ihobb lill-Brazil, filwaqt li fl-Ewropa kien izomm ma’ l-Inglizi u ma’ Manchester United. Kien isegwi wkoll lil Mike Tyson fil-boxing.

Bhala cinema kien ihobb films ta’ artisti bhal Al Pacino, Robert de Niro, Sharon Stone jew ohrajn western. Huwa kien jinsisti hafna fuq kliem Malti pur. Kien jiddejjaq min ikellmu bi kliem misluf minn ilsna ohrajn. Ghalkemm ma kienx wisq ta’ skola, kelma miktuba zbaljata kien jinduna biha.

L-ahhar darba li ghanna kien ftit jiem biss qabel halliena fil-Klabb tal-Bocci f’Tal-Pietà ghand iz-Zubina. Ta’ min jghid li Fredu kien moghti tazza ta’ rikonoxximent ghall-karriera minghand is-Sindku u l-Kunsill Lokali tal-Fgura.

Fredu Abela l-Bamboccu miet nhar id-9 ta’ Novembru 2003 fl-età ta’ 59 sena. Fil-quddiesa funebri kienu ghannewlu u l-prezenza ta’ hafna ghannejja, dilettanti u hbieb kienet turi r-rispett li dan il-bniedem rawwem matul hajtu.
 

e-mail: joe_julian_farrugia@hotmail.com