Zaru Mifsud "l-Għaxqi"
1933 - 2001

 kitba ta' Joe Julian Farrugia
TORĊA - Il-Ħadd, 14 ta' Settembru 2003

Għalkemm l-għana huwa parti mill-kultura purament tagħna, ħareġ ukoll barra minn xtutna kull fejn emigraw il-Maltin. Bħalma l-emigranti żammew it-tradizzjonijiet ta’ pajjiżna anke fil-pajjiżi fejn marru jgħixu, żammew ukoll l-għana b’għozza bħala parti minnhom u minn dak li jagħmilhom Maltin. Żaru Mifsud, anzi, qabad jgħanni waqt li kien jgħix barra, imħajjar minn għannejja oħrajn li kienu emigranti bħalu.
 
Rosario Mifsud twieled f’Hal Għaxaq nhar l-10 ta’ Ottubru 1933. Huwa kien it-tieni wild fost sebgħa ta’ Giovanni u Giovanna Mifsud. Kellu hutu Lorenza, Salvina, Rita, Rose, Joe u Katie.
 
Huwa kien jattendi l-Iskola Primarja tal-Gvern u kien magħruf bħala Żaru l-Għaxqi minħabba li kien minn Hal Għaxaq.
 
                            Meta niġi għal biex ngħanni,
                            Bija kulħadd sodisfatt.
                            Jien jgħiduli Żaru l-Għaxqi,
                            għaliex mgħaxxaq lil kulħadd.

Missieru Ġanni kien landier u Żaru kien ha s-sengħa tiegħu. Kien jaħdem fuq il-landa u fil-ħadid, iżda aktar minn hekk, tant kien bniedem tas-sengħa li anke l-għodda biex jaħdem kien jagħmilha hu stess. Kien għamel il-forġa, torn, giljottini u kulma kien jeħtieġ biex jagħmel dan it-tip ta’ xogħol.
 
Is-sengħa fih kienet tidher sa minn meta kien żgħir. Fi ċkunitu minn kanna ta’ l-ilma kien ħadem xkubetta. Kien jaħdem u jonqox fil-ġebel. Kien ħadem fost oħrajn id-dħul ta’ l-Università f’Tal-Qroqq. Kien jiskolpixxi l-ġebel u peress li kien dilettant ta’ l-għana kien anke skolpixxa kitarra li llum qegħda għand Fredu l-Bamboċċu. Kien anke joħloq disinni fil-ħadid u fost ix-xogħlijiet li ħadem insibu l-ħadid tat-taraġ tal-Każin ta’ San Ġużepp f’Ħal Għaxaq. Kien jaħdem anke fl-injam u minbarra għamara, kien saħansitra ħadem dgħajsa għalih.
 
Fl-1955, kien emigra lejn il-Kanada. Hemmhekk kien jiltaqa’ ma’ Maltin sħabu u kull meta kien jinżel l-Amerika, kien imur għand in-Namru, għannej magħruf, u minn hemm kien beda jgħanni. Hemmhekk kellhom ħabta jgħannu, jirrekordjaw l-għana u jibgħatu t-tapes għand għannejja oħrajn f’Malta. Min-naħa tagħhom, l-għannejja f’Malta kienu jagħmlu l-istess.
 

 
Matul iż-żmien li għamel il-Kanada kien iżżewweġ lil Carmen imwielda Coleiro. Huma kellhom żewġ ulied, Rita u Joanne.
 
Fl-1968, Żaru kien ġie lura lejn pajjiżna u kompla jgħanni hawn. Kien biegħ id-dar li kellu l-Kanada u bena ġewwa Hal Għaxaq. Ħafna mix-xogħol fid-dar kien għamlu hu. Kien anke għamel il-forom biex seta’ jaħdem il-madum hu stess.
 
F’Malta, Żaru malajr sar popolari mad-dilettanti ta’ l-għana. Kien għannej ta’ klassi u l-aqwa tiegħu insibuh fl-ispirtu pront.
 

 
Kellu wkoll xi makkjetti fosthom tas-seftura, tal-landier u ta’ l-iskarpan. Kellu ħafna tempijiet u anke la Bormliża ġieli għanna. Waqt l-għana, Żaru kien iħobb jakkumpanja fuq il-kitarra. Huwa kellu tonalità tajba u jekk kitarra tkun skurdata, malajr kien jinduna. Fl-ispirtu pront kien iħabbatha ma’ l-aqwa għannejja, u dejjem kont issibu lest biex iwieġeb dak kollu li kien jgħannilu ħaddieħor.
 

 
Bħal għannejja oħrajn kien imur ix-xalati ta’ l-għana bħall-Imnarja, il-Vitorja u Lapsi. Kont issibu jgħanni wkoll fil-Qajjenza, għand Lucy tal-Belt il-Ġdida, għand Karmni ta’ Wistin, Menu taż-Żejtun, Ċikku Perrċitu tal-Fgura u għand Nardu ta’ San Anard. Kien jgħanni regolari fuq ir-Rediffusion u anke fuq it-televixin lokali.
 
Btala karattru Żaru kien bniedem kemmxejn nervuż, ipejjep u jixrob. Kien bniedem ċajtier, jaf jieħu ċajta, iżda kulltant sensittiv. Forsi d-difett li kellu kien li kien jagħmel xi appuntament u ma jmur xejn. U milli jidher, din ġieli grat mhux ħażin.
 
Passatempi kellu ħafna. L-ewwel u qabel kollox, kien iħobb l-għana u l-għannej favorit tiegħu kien Salvu r-Ruġel. Kien ukoll dilettant kbir tal-kaċċa, l-insib u jrabbi l-kanarini u l-vrieden. Kien anke jħobb is-sajd u d-dgħajsa li kien ħadem kien iżommha l-Qajjenza. L-għaxqa tiegħu kienet meta jiltaqa’ ma’ sħabu għand ħabibu l-Bamboċċu f’San Anard u joqgħodu jsajru.
 
Meta kien jara lill-Bamboċċu ġej għandu, kien jgħid “Ara l-Bamboċċu! Għandu bżonn xi haġa!” Dan għaliex kien iħobb jaħdem f’kollox. Kien isewwi gaġeġ tal-fniek, xi ganġetta, serraturi, insomma minn kollox. Anke trakk għat-tifel ta’ bintu kien għamel.
 
Darba lill-Bamboċċu, xi ħadd minn barra kien bagħtlu trabuxù jaħdem bl-arja, speċi kif taħdem injection. Żaru tah titwila u qalilhom li jaf jagħmel bħalu. Kulħadd kien jaf li kien kapaċi, iżda ftit emmnu li seta’ jagħmel bħal dik. Imma rnexxielu! Kien ħoloq waħda mill-apparat ta’ spiritiera ta’ l-istim
 
Filwaqt li meta kien il-Kanada kien iħobb il-mużika country, f’Malta kien imut għall-marċi. Kien partitarju tal-Banda ta’ San Ġużepp ta’ Hal Għaxaq u anke jħallat u jaħdem in-nar kien. Darba lil xi ħadd miż-Żejtun kien għannielu hekk:
 

Iżda l-għana dejjem kien l-isbaħ ħin li jaf iqatta’. Fis-sajf ħdejn il-baħar u fix-xitwa fil-ħwienet, dejjem kont issibu minn ta’ quddiem biex jallegra lid-dilettanti. Darba kienu għamlu kompetizzjoni ta’ l-għana. Kienu hu mal-Bamboċċu kontra Ta’ Sika u Ta’ Vestru. Ir-referee kien Taċ-Ċiċri:
 

L-aħħar li kien għanna, kien għand Tal-Ħamiem fiż-Żejtun. Kienet attività mill-għannejja biex jinġabru flus għall-monument ta’ Pawlu Seychell, l-għannej li hemm fiż-Żejtun stess.

Żaru l-Għaxqi miet nhar is-26 ta’ Frar 2001 fl-età ta’ 67 sena. Idejh kienu jagħmlu kulma jaraw għajnejh, iżda fuq kollox fommu kien jaf jgħanni versi sbieħ, b’vuċi tajba u li ftit tista’ tintesa mid-dilettanti ta’ l-għana.