Leli Azzopardi "L-Bugazz"
1928 - 2003

kitba ta' Joe Julian Farrugia
TORĊA - Il-Hadd, 9 ta' Novembru 2003

Id-delizzju ta’ l-għana, mal-mogħdija taż-żmien, ħareġ minn pajjiżna u mar kull fejn għamru l-Maltin u l-Għawdxin. Wieħed miż-żewġ għannejja li bdew l-għana fl-Awstralja kien Leli Azzopardi magħruf bħala l-Bugazz.
 
Leli Azzopardi twieled f’Ħal-Tarxien nhar is-27 ta’ Diċembru 1928. Huwa kien iz- żgħir fost żewġt aħwa wlied Karmnu Azzopardi l-Bugazz miż-Żejtun u Ġanna mwielda Abela minn Hal-Tarxien. Oħtu kien jisimha Karmena u mietet meta kellha biss 29 sena.
 
Wara li attenda l-Iskola tal-Gvern, kien qabad l-ewwel xogħol tiegħu li kien fil- ġebel. Kien jerfa’ u jpoġġi, iżda meta ġiet il-gwerra ħtieġlu jidħol suldat.
 
Leli kien jgħanni u kien wished mill-għannejja mfittxa sew. Kellu vuċi sabiħa u fl- għoli ħafna. Kien jgħanni la Bormliża u spirtu pront, b’dan ta’ l-aħħar ikun il- favorit tiegħu.
 
Kien jgħanni f’ħafna ħwienet u jakkumpanja fuq il-kitarra wkoll. Kien jiffrekwenta ħafna x-Xgħajra ta’ Ħaż-Żabbar u jpoġġi jew għand Leli n-Noċċ, jew għand Fredu ta’ quddiemu jew ix-xatt għand Leli t-Tott. F’Ħaż-Żabbar kien jgħanni għand ħu Salvu r-Ruġel jew għand ta’ Ħaqpina. Kien iħobb jgħanni wkoll għand Karmni ta’ Wistin, għand iċ-Ċoqq jew il-Geremexx fil-Marsa, għand Lucy tal-Belt il-Ġdida (Albertown) jew Rafel tal-Gass fil-Hamrun. Dan kollu minbarra l-Ħdud ħdejn il-baħar tal-Qajjenza fis-sajf u x-xalati magħrufin għall-għana bħalma huma Ħadd in-Nies, Lapsi, il-Vitorja, San Girgor u naturalment l-Imnarja.
 
Fl-1962 kien rebaħ il-premju li jingħata fl-Imnarja għall-aħjar għannejja. Isiru kompetizzjonijiet għall-aħjar għannej fl-ispirtu pront, fl-għana fil-għoli, għall-kitarristi u għall-poeżija u makjetta. Dik is-sena l-Bugazz kien ġie l-ewwel fl-ispirtu pront.
 

 
Fil-għana l-istrofi huma l-biċċa l-kbira b’erba’ linji. Meta għanja tkun waslet lejn l-aħħar, jitkantaw żewġ strofi oħrajn biex jagħlqu li jissejħu kadenzi. Leli kien l-ewwel wieħed li beda jgħanni kadenzi twal li jieħdu ħafna aktar minn żewġ linji. Ġieli kien jgħanni kadenzi li fihom 24 linja u sahansitra 30. L-ewwel darba li għamel dawn il-kadenzi twal kien fil-Mosta, wara reġa' għamilhom għand Karmni ta’ Wistin fil-Marsa u għand Lucy tal-Belt il-Ġdida.
 
Wara xi żmien, Leli kellu jmur lejn Melbourne fl-Awstralja meta diġà kellu tlett itfal biex isib jaħdem hemm.
 

 
Fl-Awstralja d-delizzju ta’ l-għana ma qata’ xejn. Anzi kien il-Bugazz li flimkien ma’ Leli l-Moni bdew l-għana Malti f’dak il-kontinent fejn hemm ħafna emigranti Maltin. Minbarra li kien jgħanni u jakkumpanja, fl-Awstralja kien idoqq il-prejjem ukoll. Il-Bugazz u l-Moni kienu jiltaqgħu fid-djar ta’ xulxin u jgħaddu s-sigħat jgħannu. Il-Moni kien ikbar mill-Bugazz fl-età.
 

 
Meta ġie lura mill-ewwel mawra tiegħu fl-Awstralja, kien daħal jaħdem mal-Mengu fuq il-madum, iżda ma damx wisq għaliex kien iddeċieda li jarma bil-haxix u jibda jdur biż-żiemel u l-karrettun.
 
Meta kien għadu sejjer jagħmel l-ewwel bejgħ tiegħu, għadda lejn il-mina ta’ Bormla u waqqfitu mara. Qaltlu: “M’għandekx xi werqa karfusa għalija?” Qalilha “Ħu waħda.” Kompliet: “U xi qarabagħlija nsiblek forsi?” Weġibha: “Ħu qarabagħlija wkoll.” Il-mara ma qatgħetx qalbha u qaltlu: “U xi biċċtejn ġidra u qargħa ma ttinix biex nagħmel belgħa brodu?” Leli kien pront wieġeb: “Ħu wkoll hux! Tridx ir-riedni b’kollox? Mort tajjeb fl-ewwel bejgħa għax spiċċajt nagħti b’xejn!” Wara ftit anke ż-żiemel kien mietlu u waqaf mill-bejgħ tal- haxix.
 
Fit-22 ta’ Novembru 1947, Leli żżewweġ lil Bernarda mwielda Farrugia. Huma kellhom tmint itfal li huma Ġanni, Żeppi, Veronika, Karmnu, Salvina, Manweli, Rita u Mario. Uliedu kienu kollha jgħannu u anke martu Bernarda kienet dilettanta kbira ta’ l-għana u dejjem inkuraġġit lil żewġha u wliedha.
 
Il-Bugazz kien jieħu sehem fi programmi ta’ l-għana fuq ir-Rediffusion, Malta Television u aktar tard fuq Xandir Malta. Kien jieħu sehem fl-għana ta’ nhar ta’ Ħadd filgħodu fuq ir-radju u fuq it-televixin fil- programmi ta’ Charles Coleiro. Darba f’għanja spirtu pront ma’ Salvu r-Ruġel u ma’ Pawlu Seychell l-Għannej kien għanna hekk:
 

 
Wara xi żmien kien reġa’ mar lejn l-Awstralja. Minħabba li din ma kienetx l-ewwel darba li kien se jitbiegħed għal żmien twil minn pajjiżu, kien jaf eżatt x’kellha tfisser għalih.
 

 
Fl-Awstralja, b’xorti ħazina kellu incident meta kien jaħdem f’biċcerija, waqa’ mill-għoli u weġgħa sew. Kien reġa’ lura f’Malta u b’intervent tal-Prim Ministru Mintoff kien beda jieħu l-pensjoni Awstraljana tal-korriment fuq ix-xogħol. L-aħħar xogħol tiegħu f’Malta kien mal-Gvern.
 
Leli l-Bugazz kellu karattru ċajtier u ferrieħi. Il-moda tas-snin sittin kien isegwiha, bil-barbetti forma ta’ boots, u bin-nokklu kiss me quick fuq moħħu, u sħabu mhux l-ewwel darba kienu jgħidulu teddy boy. Kien raġel dejjem bi tbissima fuq fommu u kien jipprova jieħu kollox biċ-ċajt.
 

 
Bħala passatemp kien dilettant kbir tad-deheb. Id-deheb kien iħobb jilbsu, jixtri, jibdel u dejjem b’deheb differenti. Kien iħobb ukoll irabbi l-klieb tal-but. L-isport kien iħobbu speċjalment it-tiġrijiet taż-żwiemel fil- Marsa. Darba meta kien suldat kien anke ha sehem f’tellieqa ta’ żewġ mili ma’ xi suldati sħabu fil-Marsa stess u kien ġie t-tieni.
 
Leli Azzopardi l-Bugazz miet nhar id-19 ta’ Jannar 2003 fl-età ta’ 74 sena.
 

 
 
e-mail: joe_julian_farrugia@hotmail.com