|
Waħda mill-pjaċiri
tiegħi meta nkun Malta hija li nkun nista’ niltaqa’
ma’ ħafna għannejja u kitaristi ħbieb tiegħi, fejn
barra li nismagħhom jgħannu u jdoqqu l-kitarri,
ngħaddi ftit sigħat nitkellem u nisma’ fuq l-għana,
il-kultura Maltija, u fuq l-imgħoddi f’Malta,
speċjalmaent ma’ għannejja jew kitarristi li huma
ta’ maturità fl-età. Dawn mhux biss jafu x’għandhom
jgħidu fuq l-għana u l-kultura Maltija, imma ta’
kulljum jgħixuha wkoll.
Fredu Abela “il-Bamboċċu” kien wieħed minn dawn li
kont nieħu pjaċir nisma’ jirrakkonta xi storja fuq
l-għannejja ta’ l-imgħoddi, xi praspura li kienu
għamlu, jew fuq xi għanja li kien għamel snin qabel.
Fredu Abela “Iż-Żejtuni” huwa ieħor minn dawn l-għannejja,
u nista’ ngħid huwa l-iktar wieħed li ngħaddi ħin
miegħu, għax jiġi silfi, u għax meta nkun Malta
noqgħod għandu, għalhekk ikollna
kwantità kbira ta' ħin flimkien
fejn inkunu nistgħu nitkellmu fuq l-għana u suġġetti
oħra.
Indri “il-Pupa”
 Huma
ħafna dawk l-għannejja u kitarristi li niltaqa’
magħhom meta nkun Malta u għalhekk, impossibbli li
wieħed isemmi lil kullħadd imma xi kulltant tiltaqa’
ma’ xi ħud minn dawk il-personaġġi ta’ l-għana li
ma’ tantx tiltaqa’ magħhom, bhal ma’ ġara xi snin
ilu meta nqtajt mal-kitarrista Indri Brincat
“il-Pupa”.
Kont smajt u rajt lil Indri ħafna drabi qabel, però
qatt ma’ kelli iċ-ċans inkellmu. Dak iż-żmien, kull
nhar ta’ ħadd, kien jiltaqa’ ma’ daqqaqa oħra go l-ħanut
“Fgura Bar”, ta’ Ċikku Perrċitu, il-Fgura. Hemmhekk
kienu jgħaddu sigħat idoqqu u jiddiskutu l-prejjem u
kif dik in-nota jew l-ohra għanda tindaqq jew
tinstema’.
Wara dik il-laqgħa Indri “l-Pupa” għamilli stedina
biex immur id-dar tiegħu ħa nkomplu nitkellmu fuq l-għana
u biex ukoll jurina xi kitarri li kien qed jaħdem
fuqhom.
Ftit jiem wara jiena u n-neputi tiegħi Charlie Abela
li jiġi t-tifel ta’ Fredu Abela “iż-Żejtuni” tlaqna
għal Ħal-Qormi fejn Indri joqgħod u fejn hemm ukoll
għandu l-ħanut fejn jaħdem il-kitarri. Indri
laqagħna u daħalna fil-ħanut tiegħu li kien mimli bi
tratti ta’ għannejja u kitarristi, kemm tal-preżent
kif ukoll tal-passat. Kien hemm ukoll ħafna
premjijiet, bħal tazzi u plakek li Indri rebaħ
fil-karriera twila tiegħu fil-qasam tad-daqq tal-kitarri.
Wahda min dawn plakki kienet riċenti u għal qalb
Indri li tgħid "Rikonoxximent għal sehemek fil-prejjem
- Indri Brincat "il-Pupa" - Malta Music Awards -
1997".
Mal-ħitan u mas-saqaf kien hemm ukoll diversi
kitarri ta’ kull disinn. Xi ħud minnhom lesti għal
kollox, u oħrajn li kien għadu qed jaħdem fuqhom.
Hawnhekk Indri beda jispjegali kif jinħadmu
l-kitarri u jsemmali wkoll xi ftit noti biex jorini
id-differenza minn kitarra għal ohra. Beda wkoll
jirikkontali ħafna stejjer ta’ l-imodi u jsemmili
hafna għannejja u kitarristi tal-passat li kien daqq
magħhom jew għalihom. Ħaddna wkoll xi ritratti
flimkien, li jien nibqa’ ngħozz għal kumplament ta’
ħajti.
Indri Brincat “il-Pupa” kien u għadu wieħed mil-aqwa
kitarristi li qatt kien hawn Malta u bid-daqq u
bl-eżempji tiegħu mexxa l-għana l-quddiem u ħajjar
ukoll kitarristi ta’ warajħ biex jemitawħ fid-daqq
tagħhom.
Djalagu mal-Budaj
 Din
is-sena meta kont Malta kelli x-xorti nerġa’ niltaqa
ma’ personaġġ ta’ l-għana iehor li jsaħħar lil dawk
kollha li jissimmawħ, Frans Baldacchino “il-Budaj”
jew kif jafuħ ħafna “il-Budaj taż-Żejtun”. Bħal
Indri Brincat, lil Frans Baldacchino kont ilqtajt
miegħu qabel, però qabel din is-sena qatt ma’ kelli
ċ-ċans inkellmu sewwa.
Ma’ Fredu “ż-Żejtuni”, il-mara tiegħu Maria u l-mara
tiegħi Nina konna għadna kif tlajna nqattaw tlett
ijiem Għawdex meta Charles Mangion “iż-Żubina”
stedinna biex imorru miegħu l-Mgarr ix-Xini għal
ikla mal-baħar. Miegħu kien hemm Frans Baldacchino
“il-Budaj” u Ganni “l-Pisklu” tax-Xewkija, Żeppi
Spanjol “il-Kelba” u t-tifel tiegħu Kevin, Salvu “l-Kanadiż”,
u Fredu “l-Irish flimkien man-nisa u tfal.
Tkellimna, kilna, u xrobna u għal ħabta ta’ l-erba’
ta’ wara nofs inhar kif jiġri fejn ikun hemm l-għannejja
u l-kitarristi, lestew biex jibdew jgħannu nofs
siegħa. Il-Kitarristi ikkordaw il-kitarri u bl-inbid
qaddimna bdejna nisimgħu l-għana. Fredu “iż-Żejtuni”
jgħanni ma’ Charles Mangion “iż-Żubina” u Frans
Baldacchino “il-Budaj” u Ganni “l-Pisklu” bdew
jgħannu newtrali, igifieri triq għalihom. U hemm ma’
dawk kollha preżenti qattajt ħamsin minuta ta’ veru
pjaċir nisma’ l-għana.
Frans Baldacchino “il-Budaj” twieled iż-Żejtun
fis-16 ta’ Mejju 1943. Minn meta kien zgħir kien
iħobb il-Poeżiji. Beda jgħanni l-għana meta bħal
hafna Maltin oħra fis-sittinijiet emigra lejn
l-Awstralja u waqt waħda mis-serati ta’ l-għana
spirtu pront li kienu qed jirrikordjaw biex jibgħatu
Malta, gie mistieden minn għannejja oħra biex
jgħanni xi ftit magħhom. Dak kien il-bidu tal-karriera
tiegħu fl-għana Malti.
 Il-laqam
“Budaj” kisbu mbilli darba fis-snin ħamsin zgħar
f’Malta it-team magħruf tal-futbol il-Honved mill-Ungerji
li miegħu kellu jilgħab lill-kbir Puskas u stilel
ohra, fosthom wieħed bil-kunjom “Bodai”. Ħu Frans
kien jigħab il-futbol ukoll u meta telqu l-Honved,
ħu Frans ġie mlaqqam “Budaj”, laqam li mbgħad wirtu
wkoll Frans innifsu u baqa’ jiġri miegħu sal-lum.
F’dawn l-aħħar snin Frans kien waqaf mil-għana
spirtu pront u ikkoncentra ruħu fuq il-makjetti,
fatti u anki kanzunetti. Wahda minn dawn
il-kanzunetti li kanta ma’ Priscilla Psaila,
“Tisimgħu Tissaħħar” rebħet il-Festival ta’ l-Għanja
tal-Poplu 2001.
B’dan ix-xogħol irnexxielu jressaq u jħajjar ħafna
minn dawk li kienu jgħidu li ma’ jħabbux l-għana, u
barra minn hekk, għanna ħafna drabi fil-knejjes waqt
il-quddiesa ta’ l-għana.
Waqt din il-ħamsin minuta għana, il-budaj qal
bl-għana, li kien biħsiebu jerġa’ jibda jgħanni l-għana
spirtu pront, u hekk ġara il-Ħadd ta’ wara, meta
għand “iż-Żubina” fil-Klabb tal-Boċċi tal-Pieta,
Frans reġa’ beda għal-ewwel darba jgħanni l-għana
spirtu pront. Din kienet siegħa li tgħat pjacir kbir
lil dawk kollha preżenti. Frans “il-Budaj” għanna
ma’ Fredu “iż-Żejtuni”. Waqt il-matinata, kullħadd
qgħad kwiet jisma’ u jifli kull kelma li kienet qed
tingħad miż-żewg għannejja. Kont tisma’ labra taqa’
bil-kwiet li kien hemm. Magħhom kien hemm Frans
“il-Budaj tas-Siggiewi” jgħanni ma’ Toni “ta’ Pinu
l-Gebel”.
 Frans
Baldacchino “il-Budaj” barra li hu għannej tal-prima
klassi u poeta li jistħoqqlu rikonoxximent kbir,
huwa wkoll pittur u skultur. Dan stajt naraħ meta xi
ġranet wara stedini biex immur id-dar tiegħu
Birkirkara. Inkwatri bit-tpinġija u pittura ta’ kull
qis jimlew il-ħitan kollha tal-garage tiegħu fejn
jaħdem dan ix-xogħol. Ħafna minn dawn juru xeni
tal-ħajja Maltija w ohrajn tpinġija ta’ personaġġi
Maltin. Fuq bank mal-ħajt għandu diversi statwetti
zgħar li hu stess ħadem bit-tafal. Wahda minn dawn,
li jien ngħid għalija laqtitni hafna, kienet statwa
ta’ bidwi b’zewg mogħziet ma’ ġenbu.
Qattajna ħafna ħin nitkellmu. Kemm fuq l-għana tal-passat,
kif ukoll fuq l-għana tal-preżent. Tkellimna wkoll
fuq id-dispjaċir li hu, u dawk li jhobbu l-għana
għandhom, li din, li tagħmel tant parti kbira
mil-kultura Maltija, kienet fiż-żmien passat, u sa
certu pont għada sal-gurnata tal-lum, daqshekk
imkasbra u injorata minn xi klassi ta’ nies Maltin.
Però qbilna wkoll, li fl-aħħar ftit snin, l-għana
donnha ħadet spinta l-quddiem, u ħafna huma dawk li
qed jieħdu interess u jagħmlu studju fuqha.
Dawn huma memorji sbieħ li jibqgħu miegħi u li
jkomplu jżidu fl-imħabba li għandi għal Għana
Maltija. L-għana sabiħa li tismagħha u tifhimha,
imma wkoll li tahmilha ma’ l-għannejja u l-kitarristi
li wara kollox dawn qed ikomplu jmexxu l-quddiem din
il-parti tant kbira fil-kultura tagħna l-Maltin u
l-Għawdxin.
|
